عنوان صفحه
چکیده فارسی ……………………………………………………………………………………………………………………. 1
مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………. 2
فصل اول :کلّیات درمفهوم ، ماهیت و پیشینه سازش
مبحث اول : مفهوم وماهیت سازش …………………………………………………………………………….. 7
گفتار اول : مفهوم سازش …………………………………………………………………………………………………… 7
بند اول : مفهوم لغوی سازش ……………………………………………………………………………………………… 8
بند دوم : مفهوم اصطلاحی سازش ………………………………………………………………………………………. 8
گفتار دوم : ماهیت سازش …………………………………………………………………………………………………… 8
مبحث دوم : پیشینه دینی سازش ………………………………………………………………………………. 10
گفتار اول : پیشینه سازش در آیات ……………………………………………………………………………………. 10
بند اول : آیاتی که طرفین اختلاف را به صلح وسازش دعوت می کنند …………………………………. 10
بند دوم : آیاتی که سایر مردم را به ایجاد صلح وسازش بین متخاصمان دعوت می کنند …………. 11
گفتار دوم : پیشینه سازش در روایات ……………………………………………………………………………….. 14
بند اول : روایات نقل شده از پیامبر(ص) …………………………………………………………………………… 14
بند دوم : روایات نقل شده از ائمه معصوم علیهم السلام ……………………………………………………….. 16
مبحث سوم : پیشینه قانونی سازش …………………………………………………………………………….. 18
گفتار اول : پیشینه سازش در قوانین سابق …………………………………………………………………………… 18
بند اول : قانون اصول محاکمات حقوقی مصوب 1329 هجری قمری ……………………………………. 18
الف ) سازش در محاکم صلحیه ………………………………………………………………………………………….. 18
1 ) سازش در مواردی که محکمه صلح ، صلاحیّت صدور حکم دارد …………………………………….. 19
2 ) سازش در مواردی که محکمه صلح صرفاً حق اصلاح ذات البین دارد ……………………………….. 20
ب ) سازش در محکمه ابتدایی …………………………………………………………………………………………… 21
1 ) سازش در محکمه ابتدایی در مقام رسیدگی استینافی ……………………………………………………….. 21
2 ) سازش در محکمه ابتدایی در مقام رسیدگی بدوی …………………………………………………………… 22
ج ) صلح و سازش در مراحل مختلف محاکمه حقوقی …………………………………………………………. 22
بند دوم : قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1318 ………………………………………………………………. 23
الف) سازش در دادگاههای بخش ………………………………………………………………………………………. 24
1 ) جایگاه سازش در موردی که رسیدگی و صدور حکم می شد …………………………………………. 24
2) جایگاه سازش در رسیدگی های اصلاحی دادگاه بخش ……………………………………………………. 25
ب) سازش در تمامی دادگاهها …………………………………………………………………………………………… 27
گفتار دوم : جایگاه سازش در قوانین جاری ………………………………………………………………………… 29
بند اول : سازش در قوانین ماهوی …………………………………………………………………………………….. 29
بند دوم : سازش در قوانین شکلی …………………………………………………………………………………….. 30
الف) قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1379 ………………………………………………………………….. 30
ب) قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1387 …………………………………………………………………. 31
ج) قانون حمایت خانواده مصوب 1391 ………………………………………………………………………….. 33
د) سازش در سایر قوانین …………………………………………………………………………………………………. 34
مبحث چهارم : شرایط لازم جهت درخواست و تحقق سازش ……………………………………………… 36
گفتار اول : شرایط مربوط به طرفین جهت درخواست سازش …………………………………………………. 36
بند اول : اهلیت قانونی ……………………………………………………………………………………………………….. 36
بند دوم : داشتن سمت ………………………………………………………………………………………………………… 38
الف ) اصیل ……………………………………………………………………………………………………………………….. 38
ب ) نمایندگی و اقسام آن …………………………………………………………………………………………………….. 39
1 ) نمایندگی قانونی …………………………………………………………………………………………………………. 39
2 ) نمایندگی قضایی ………………………………………………………………………………………………………….. 40
3 ) نمایندگی قراردادی ………………………………………………………………………………………………………. 42
بند سوم : ذینفع بودن …………………………………………………………………………………………………………….. 42
بند چهارم : بررسی سایر شرایط اقامه دعوا ……………………………………………………………………………….. 43
گفتار دوم : شرایط لازم جهت تحقق سازش …………………………………………………………………………….. 44
مبحث پنجم : دعاوی قابل سازش ………………………………………………………………………………………….. 48
گفتار اول : دعاوی که سازش در آن ممنوع است ………………………………………………………………………. 48
گفتار دوم : دعاوی که برای سازش با محدودیت مواجه اند ……………………………………………………….. 49
بند اول : سازش در اموال عمومی و دولتی ………………………………………………………………………………. 49
الف) مفهوم اموال عمومی و دولتی …………………………………………………………………………………………. 50
1 ) مفهوم مال ……………………………………………………………………………………………………………………… 50
2 ) مفهوم اموال عمومی ………………………………………………………………………………………………………… 50
3 ) مفهوم اموال دولتی ………………………………………………………………………………………………………….. 51
ب) بررسی سازش در اموال عمومی و دولتی براساس اصل 139 قانون اساسی …………………………… 52
1 ) منظور از صلح دعوا ………………………………………………………………………………………………………… 53
2 ) زمان اجرای تشریفات مقرر در اصل 139 ق.ا …………………………………………………………………… 55
ج ) بررسی اموال شرکتهای دولتی ………………………………………………………………………………………… 55
1 ) مفهوم شرکت دولتی ………………………………………………………………………………………………………. 56
2 ) بررسی شمول یا عدم شمول اصل 139 ق.ا بر اموال شرکت های دولتی ………………………….. 56
بند دوم : بررسی سازش در دعاوی تاجر ورشکسته ………………………………………………………………….. 57
الف) مفهوم ورشکستگی ………………………………………………………………………………………………………. 57
1) مفهوم عرفی ورشکستگی ……………………………………………………………………………………………….. 57
2) مفهوم حقوقی ورشکستگی …………………………………………………………………………………………….. 58
ب) وضعیت سازش در دعاوی تاجر ورشکسته …………………………………………………………………….. 58
1) سازش در دعاوی غیر مالی …………………………………………………………………………………………….. 59
2) سازش در دعاوی مالی ………………………………………………………………………………………………….. 59
ج) بررسی قرارداد ارفاقی …………………………………………………………………………………………………….. 61
گفتار سوم : بررسی سازش در برخی امور خاص …………………………………………………………………… 62
بند اول : سازش در امور حسبی ……………………………………………………………………………………………. 62
الف) مفهوم امور حسبی ……………………………………………………………………………………………………….. 62
ب) مصادیق امور حسبی و بررسی سازش در آنها …………………………………………………………………….. 63
بند دوم : سازش در امور کیفری …………………………………………………………………………………………… 67
الف) سازش در جنبه عمومی ………………………………………………………………………………………………… 67
ب) سازش در جنبه خصوصی ………………………………………………………………………………………………. 68
مبحث ششم : بررسی سازش وامکان یا عدم امکان دخالت شخص ثالث …………………………………. 69
گفتار اول : سازش و ورود ثالث ……………………………………………………………………………………………. 69
گفتار دوم : سازش و دعوت از ثالث ………………………………………………………………………………………. 70
گفتار سوم: سازش و تعهد ثالث …………………………………………………………………………………………….. 70
گفتار چهارم: سازش و ضمانت ثالث ……………………………………………………………………………………… 72
مبحث هفتم: نقش قضات و وکلا در تحقق سازش ………………………………………………………………… 73
گفتار اول: نقش قضات در تحقق صلح و سازش ………………………………………………………………………. 73
بند اول: تکلیف، اختیار یا ممنوعیت قاضی برای تشویق طرفین دعوا به سازش …………………………….. 73
بند دوم: ضمانت اجرای استنکاف قاضی از قبول درخواست سازش …………………………………………….. 74
گفتار دوم: نقش وکلا در تحقق صلح و سازش ………………………………………………………………………… 75
بند اول: وظیفه وکلای دادگستری برای تشویق به سازش …………………………………………………………… 75
بند دوم: وضعیت حق الوکاله، وکلای دادگستری در صورت سازش ……………………………………………. 76
بند سوم: وکیل مجاز برای نیابت در سازش …………………………………………………………………………….. 77
مبحث هشتم: تدابیر قانونی جهت صلح وسازش در دعاوی خانوادگی ………………………………….. 79
گفتار اول: تأخیر جلسه دادرسی تا دو مرتبه ……………………………………………………………………………… 79
گفتار دوم: تأسیس مراکز مشاوره خانواده ………………………………………………………………………………… 79
گفتار سوم: ارجاع به داوری ………………………………………………………………………………………………….. 81
گفتار چهارم: ارجاع به شورای حل اختلاف ……………………………………………………………………………… 83
گفتار پنجم: توافق در بی اعتباری گواهی عدم امکان سازش ………………………………………………………. 84
فصل دوم: بررسی سازش در حقوق ایران
مبحث اول : مراجع صالح جهت سازش قبل از اقامه دعوا وبعد از آن ……………………………………. 85
گفتار اول : سازش در دادگاه ……………………………………………………………………………………………………. 85
بند اول : دادگاه دارای صلاحیت ………………………………………………………………………………………………. 86
بند دوم : تشریفات سازش در دادگاه، قبل از اقامه دعوا ……………………………………………………………….. 89
الف) اقدامات خواهان سازش ………………………………………………………………………………………………….. 89
1 ) درخواست کتبی سازش …………………………………………………………………………………………………….. 89
2 ) ضمائم درخواست …………………………………………………………………………………………………………….. 90
3 ) هزینه درخواست ………………………………………………………………………………………………………………. 91
ب) اقدامات دادگاه پس از وصول درخواست سازش ………………………………………………………………….. 91
1 ) ارجاع به یکی از شعب و تعیین وقت جلسه سازش ……………………………………………………………… 91
2 ) دعوت به جلسه سازش …………………………………………………………………………………………………….. 92
ج) عکس العمل خوانده نسبت به دعوت نامه سازش ………………………………………………………………. 92
1 ) عدم تمایل به سازش ………………………………………………………………………………………………………. 93
2) تمایل و رغبت به سازش ………………………………………………………………………………………………….. 93
بند سوم : نتایج جلسه مذاکرات اصلاحی ………………………………………………………………………………… 94
الف) عدم حصول سازش و آثار آن ……………………………………………………………………………………….. 94
1 ) آثار عدم حصول سازش نسبت به طرفین …………………………………………………………………………… 95
1-1 ) بررسی اقرار در مذاکرات اصلاحی ……………………………………………………………………………….. 95
2-1 ) امکان تجدید درخواست سازش …………………………………………………………………………………… 96
2 ) آثار عدم حصول سازش نسبت به دادگاه رسیدگی کننده ……………………………………………………… 97
ب) حصول سازش و آثار آن …………………………………………………………………………………………………. 97
1 ) آثار سازش نسبت به طرفین …………………………………………………………………………………………….. 98
2 ) اثر سازش نسبت به دادگاه رسیدگی کننده …………………………………………………………………………. 100
بند چهارم : سازش در دادگاه پس از اقامه دعوا ………………………………………………………………………… 101
الف) سازش در صورت تعدد طرفین دعوا ……………………………………………………………………………… 102
ب) محدوده ی دعاوی قابل سازش ………………………………………………………………………………………. 104
ج ) مفهوم مرحله دادرسی و بررسی سازش در مراحل مختلف دادرسی ……………………………………… 105
1 ) سازش در مرحله بدوی ………………………………………………………………………………………………….. 105
2 ) سازش در مرحله تجدیدنظر ……………………………………………………………………………………………. 106
3 ) بررسی سازش در مرحله فرجام خواهی ……………………………………………………………………………. 108
4 ) بررسی سازش در مرحله واخواهی …………………………………………………………………………………… 110
د ) بررسی سازش در مرحله اجرا …………………………………………………………………………………………. 111
هـ ) مفهوم مقطع دادرسی و بررسی سازش در برخی مقاطع دادرسی …………………………………………. 113
1 ) سازش در حین اجرای قرار ……………………………………………………………………………………………… 114
2 ) سازش پس از اعلام ختم دادرسی و پیش از انشای رأی ………………………………………………………. 115
گفتار دوم : سازش در دفترخانه اسناد رسمی ……………………………………………………………………………. 116
گفتار سوم : سازش در نهاد داوری ………………………………………………………………………………………….. 118
بند اول : طرق مختلف سازش در نهاد داوری ………………………………………………………………………….. 118
الف ) اعطای نیابت طرفین به داور …………………………………………………………………………………………. 119
ب ) سازش از سوی طرفین در جریان داوری …………………………………………………………………………. 120
ج ) اعطای نیابت یک طرف و سازش طرف دیگر ……………………………………………………………………. 121
بند دوم : تصمیم داور و نحوه ی اجرای آن …………………………………………………………………………….. 121
بند سوم : بررسی سازش در داوری بین المللی ………………………………………………………………………… 122

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

گفتار چهارم : سازش در شورای حل اختلاف ………………………………………………………………………….. 123
بند اول : درخواست سازش از سوی طرفین …………………………………………………………………………….. 123
بند دوم : ارجاع دادگاه رسیدگی کننده ی دعوا …………………………………………………………………………. 128
گفتارپنجم : بررسی سازش نامه عادی …………………………………………………………………………………….. 130
مبحث دوم : گزارش اصلاحی …………………………………………………………………………………….. 133
گفتار اول : مفهوم گزارش اصلاحی ………………………………………………………………………………………. 134
گفتار دوم : ماهیت گزارش اصلاحی ……………………………………………………………………………………… 139
گفتار سوم : اجرای گزارش اصلاحی ……………………………………………………………………………………… 146
نتیجه گیری ………………………………………………………………………………………………………………………… 154
پیشنهادات ………………………………………………………………………………………………………………………….. 157
فهرست منابع ……………………………………………………………………………………………………………………… 158
چکیده انگلیسی …………………………………………………………………………………………………………………… 164
« علایم اختصاری »
آ. ش. ح. ا. آیین نامه شوراهای حل اختلاف
ج جلد
ر ک رجوع کنید به
ص صفحه
صص صفحات
ق. ا. قانون اساسی
ق. ا. ا. م. قانون اجرای احکام مدنی
ق. ا. ح.قانون امور حسبی
ق. ا. م. ح. قانون اصول محاکمات حقوقی
ق. آ. د. م.قانون آیین دادرسی مدنی
ق. ت. قانون تجارت
ق. ث. قانون ثبت
ق. ح. خ. قانون حمایت خانواده
ق. د. ت. ب. قانون داوری تجاری بین المللی
ق. ش. ح. ا. قانون شوراهای حل اختلاف
ق. م. ا. قانون مجازات اسلامی
ق. م. قانون مدنی
چکیده
از بهترین روش های حل اختلاف و پایان دادن به دعوا ، توسل به مصالحه و سازش می باشد که چنانچه بصورت آزادانه و با رضایت کامل طرفین باشد اختلاف و کدورت ها را نیز ریشه کن خواهد کرد . اشخاص در مورد اموری که حق دخل و تصرف دارند می توانند سازش نمایند . برای مصالحه و سازش می توان به شورای حل اختلاف ، دادگاه و دفترخانه اسناد رسمی مراجعه نمود.
همچنین در مواردی که رسیدگی به دعوا در صلاحیت داور می باشد طرفین می توانند اختیار سازش را به او محوّل کرده یا خودشان راساً در نزد او سازش نمایند . چنانچه سازش در دادگاه یا شورای حل اختلاف ایجاد گردد، این مراجع اقدام به صدور گزارش اصلاحی می نمایند که این سند ماهیتی قراردادی داشته ، قطعی و غیر قابل تجدید نظر است و مانند حکم دادگاه به موقع اجرا گذاشته می شود ؛ امّا می توان در صورت جمع بودن شرایط و با رعایت ماده 761 قانون مدنی، ابطال یا فسخ آن را از دادگاه خواست .
واژگان کلیدی : دعوا ، سازش ، حقوق ایران ، گزارش اصلاحی .

مقدمه
بروز اختلاف و ایجاد دعوا بین اشخاص از امور انکار ناپذیر زندگی اجتماعی است و نمی توان از تحقق آن در جامعه جلوگیری نمود .

این دعاوی ممکن است با طرح در دادگاه و رسیدگی قضایی ، توسط قاضی منجر به صدور رأی گردند ، رأی صادره از سوی دادگاه مسلماً به سود یک طرف (محکوم له) و به ضرر دیگری (محکوم علیه) می باشد . در این حالت دعوا در ظاهر پایان یافته ولی در واقع اختلاف و خصومت بین طرفین ، همچنان پایدار است ؛ به همین علّت است که غالباً در مرحله ی اجرای رأی نیز با مشکلاتی روبرو می شوند. چه خوب است که اختلافات و دعاوی ایجاد شده ، با توافق طرفین پایان یابد و آنها با رضایت قلبی نسبت به دعوا مصالحه و سازش نمایند که دیگر اثری از کدورت ها و اختلافات باقی نماند .
بی دلیل نیست که ضرب المثلی فرانسوی می گوید :« یک سازش بد ، بهتر است از یک دادرسی خوب ». اهمیّت ایجاد مصالحه و سازش در تعلیمات دینی ما نیز دارای ریشه و سابقه ی قوی است ، به گونه ای که آیات متعددی از قرآن کریم و روایات بسیاری به این موضوع پرداخته است .
همچنین قوانین کشور ما از زمان های گذشته تا کنون به بحث سازش توجّه ویژه ای داشته اند و موادی را به آن اختصاص داده اند . توجّه به این موضوع در نظام حقوقی ما به حدی رسید که منجر به تشکیل نهادی به نام شورای حل اختلاف ، برای ایجاد مصالحه و سازش بین مردم گردید ، امّا این نهاد علی رغم فعالیت های ارزنده در ایجاد سازش بین مردم ، متأسفانه در حال فاصله گرفتن از رسالت اصلی خود می باشد و بیشتر به سمت و سوی رسیدگی های قضایی و صدور رأی متمایل گردیده است .
یکی از مشکلات پیش رو برای ایجاد سازش این است که ، سازش در فرهنگ عامّه ما چندان جایگاه خوبی ندارد و اشخاص معمولاً تمایلی به آن نشان نمی دهند . حتّی اغلب افراد آشنا با علم حقوق نیز با ایجاد مصالحه و سازش در دعاوی چندان مأنوس نیستند که به نظر می رسد بخشی از این مشکلات ریشه در دانشکده های حقوق دارد ، چون در کلاس های درس آیین دادرسی مدنی به محض شروع به تدریس ، سخن از صلاحیت دادگاه ، نحوه ی اقامه ی دعوا و … به میان می آید و بحث از مصالحه و سازش یا هرگز مطرح نمی گردد و یا به صورتی گذرا و جزئی اشاره ای به آن می شود . در اغلب موارد می توان همان نتیجه ای را که از دادرسی و رسیدگی قضایی حاصل می شود ، از طریق سازش نیز به آن دست یافت ، امّا با این تفاوت که هزینه های کمتر و رضایتمندی بیشتری را به همراه دارد ، پس بهتر است که ابتدا توجّه ویژه ای به تلاش در جهت مصالحه و سازش گردد و بعد از آن به مباحث مربوط به رسیدگی قضایی پرداخته شود ؛ چون پس از اقامه ی دعوا و پرداخت هزینه های دادرسی ، معمولاً تلاش برای ایجاد سازش با سختی و مشکلات بیشتری روبرو خواهد شد .
در عرصه ی جهانی نیز سازش از چنان اهمیّتی برخوردار است که ، نظام حقوقی موسوم به نظام حقوقی کشورهای خاور دور ( که شامل کشورهایی همچون : چین ، ژاپن ، مغولستان ، کره و … می شود. ) را ایجاد کرده است . تربیت اجتماعی و خلق و خوی ملّی این کشورها اقتضا می کند که در وهله ی نخست ترجیح می دهند با توسل به میانجی گری و سازش، اختلافات فی مابین را حل کنند و تنها در صورت عدم حصول نتیجه از این راه ، به ناچار به دادگاه مراجعه و طبق قانون فصل خصومت نمایند.( واحدی ، 1389 ،ص75 ).
سوالات تحقیق
سوالات تحقیق به شرح زیر می باشد :
1- آیا سازش در هر مقطعی از دادرسی امکان پذیر است ؟
2- در صورت تحقق سازش در مرحله تجدیدنظر تکلیف رأی بدوی چیست ؟
3- آیا سازش در مرحله اجرای حکم امکان دارد ؟
4- آیا گزارش اصلاحی محاکم خارجی در ایران قابل اجراست ؟
5- آیا سازش در امور حسبی امکان دارد ؟
فرضیه های تحقیق
فرضیه های طرح شده عبارتنداز :
1- با توجه به عدم منع قانون گذار در هر مقطع از دادرسی ، سازش امکان پذیر است .
2- در صورت سازش در مرحله تجدیدنظر ، همان مرجع ، رأی بدوی را نقض و در گزارش اصلاحی به آن
اشاره می کند .
3- سازش در مرحله اجرای حکم امکان پذیر است .
4- گزارش اصلاحی محاکم خارجی به عنوان سند رسمی ، در ایران قابل اجراست .
5- با توجه به معنای سازش که مسبوق به اختلاف است ، اصولاً سازش در امور حسبی ممکن نیست .
جنبه نوآوری تحقیق
سازش در حقوق ایران دارای شناسنامه ای به نام عقد صلح است و زیر بنایی عقیدتی در حل و فصل اختلافات و دعاوی دارد ، نحوه ی اجرای این عقد در بستر دادرسی را می توان از نوآوری های این تحقیق دانست .
هدف تحقیق
اهمیّت سازش در تعلیمات دینی ما و پراکندگی موجود در قواعد و مقررات مربوط به سازش ، ما را بر آن داشت تا با تحقیق و جمع آوری سوابق فقهی و قانونی آن در منبعی مستقل تحت عنوان « سازش وجایگاه آن در حقوق ایران » با دقت بیشتری نسبت به مسائل مربوط به آن بپردازیم و در حد توان به پرسش هایی که در خصوص سازش قابل طرح است پاسخ گو باشیم . با توجه به این که بحث سازش نشأت گرفته از توافق و رضایت طرفین اختلاف است ، در نتیجه آنها صرفاً در مسائلی که حق دخل و تصرف دارند ، می توانند سازش کنند . به همین دلیل است که غالب مطالب این نوشتار نیز مربوط به امور حقوقی می باشد که اشخاص در آن آزادی عمل بیشتری دارند .
کاربران تحقیق
مباحث طرح شده در این تحقیق می تواند توسط قضات ، وکلا ، دانشجویان رشته حقوق و حتی اشخاصی که در حوزه ی حقوق تحصیل نکرده اند ، مورد استفاده قرار گیرد .
معرفی و توجیه پلان
این پایان نامه دارای دو فصل است ؛ فصل اول ، مشتمل بر هشت مبحث به نکات کلّی و عمومات مربوط به قواعد سازش پرداخته که بطور مختصر شامل : مفهوم و ماهیت سازش ، پیشینه دینی و قانونی سازش ، شرایط عمومی که جهت تحقق سازش ضروری است ، دعاوی که سازش در آنها مجاز است ، بررسی امکان یا عدم امکان دخالت شخص ثالث ، نقش قضات و وکلا در تحقق سازش و تدابیری که از سوی مقنن برای سازش در دعاوی خانوادگی در نظر گرفته شده است .
در فصل دوم به طور اختصاصی ، به بررسی سازش در نظام حقوقی ایران پرداخته و مبحث دوم این فصل را با بیان نکاتی در مورد گزارش اصلاحی به پایان رسانده ایم .

فصل اول: کلّیات در مفهوم ، ماهیت و پیشینه سازش
در این فصل به مباحث کلّی و عمومات مربوط به سازش پراخته ایم ؛ ابتدا به بررسی مفهوم و ماهیت آن پرداخته و سپس پیشینه فقهی و قانونی آن را مورد بررسی قرار داده ایم . در مبحث چهارم شرایطی که برای درخواست و تحقق سازش ضروری است را مورد بحث قرارداده ؛ در مبحث پنجم به این موضوع پرداخته ایم که چه دعاوی قابل مصالحه و سازش هستند و کدام یک با ممنوعیت یا محدودیت روبرو می باشند . امکان یا عدم امکان دخالت شخص ثالث در رسیدگی اصلاحی را در مبحث ششم بررسی کرده و در مبحث هفتم به نقش قضات و وکلا در تحقق سازش پرداخته ایم. در پایان نیز تدابیری که قانونگذار برای ایجاد سازش در دعاوی خانوادگی پیش بینی نموده را اشاره نموده ایم .

مبحث اول: مفهوم وماهیت سازش
در این مبحث به شناخت واژه سازش می پردازیم که لازمه ی این شناخت دانستن مفهوم و ماهیت آن می باشد.
گفتار اول: مفهوم سازش
در شناخت هر لفظی ابتدا ضروری است که معنا و مفهوم آن در منابع واژه نگاری فارسی مورد توجه قرار گیرد و بعداز آن در علم خاصّی که مورد مطالعه است نیز به بررسی معنای اصطلاحی آن پرداخته شود . به همین علّت ما نیز برای بررسی مفهوم سازش آن را از لحاظ لغوی و اصطلاحی تعریف می کنیم .
بند اول : مفهوم لغوی سازش
سازش1 در لغت به معنای سازگاری ، صلح وآشتی ، حسن سلوک و اتفاق و پیوستگی آمده است .( معین، 1357، ج2 ،ص1793) .
بند دوم : مفهوم اصطلاحی سازش
در قوانین ایران تعریفی از سازش ارائه نشده است ، ولی اساتید حقوق آن را اینگونه تعریف کرده اند : « تعیین تکلیف اختلاف مدنی از طریق توافق بین طرفین ، سازش نامیده می شود . »( جعفری لنگرودی،1391، ج3 ،ص2120 ).
سازش به معنی موافقت و هماهنگی بین دو طرف دعواست که به صورت داوطلبانه در داخل یا خارج از دادگاه و به منظور پایان دادن به شکایت و دعوای موجود بین طرفین صورت می پذیرد.( مهاجری ، 1391 ، ج2 ،ص237 )
بنابراین ، به توافق و قراردادی که طرفین اختلاف برای پایان دادن به دعاوی و اختلافات خود منعقد نموده و ملزم به اجرای مفاد آن می گردند ، سازش می گویند .

گفتار دوم: ماهیت سازش
وقتی طرفین اختلاف از مواضع قبلی خود عقب کشیده و سعی در مصالحه و پایان دادن اختلافات می کنند و در این راه ، زمانی که قبل و یا بعداز اقامه دعوا ، یکی از طرفین خواهان سازش با طرف مقابل خود می شود ؛ در واقع گامهای مقدماتی جهت انعقاد یک عقد برداشته شده است .
بعد از انجام مذاکرات اصلاحی، بحث و ارائه نظرات و پیشنهادات و در نهایت در صورت توافق طرفین و تحقق سازش بین آنها در حقیقت یک عقد منعقد می گردد ؛ عنوانی که می توان برای این عمل حقوقی برگزید، عقد صلح می باشد .
تعریف صلح در کتابهای مشهور فقه نیز نشان دهنده آن است که مفهوم صلح از هدف اصلی آن، یعنی توافق، تسالم و سازش سرچشمه می گیرد . می توان گفت از میان اقسام صلحی که در قانون مدنی به آن اشاره شده است، صلح در مقام رفع تنازع با عنوان سازش در قانون آیین دادرسی مدنی مطابقت دارد . ( برای دیدن نظر موافق ر ک: کاتوزیان، 1368، ص303 ؛شمس، 1391، ج3 ، ص497 )
این امر از الفاظ به کار برده شده در قانون آیین دادرسی مدنی قابل استنباط است :
ماده 178 ق.آ.د.م مقرر می دارد که :« در هر مرحله از دادرسی مدنی طرفین می توانند دعوای خود را به طریق سازش خاتمه دهند .»
ماده 186 ق.آ.د.م بیان نموده :« هرکس می تواند در مورد هر ادعایی از دادگاه نخستین به طور کتبی درخواست نماید که طرف او را برای سازش دعوت کند .»
همانگونه که در مواد فوق دیدیم، قانونگذار از الفاظ « دعوا » و « ادعا » استفاده نموده است ، که نشان دهنده ی وجود اختلاف و تنازع بین طرفین می باشد و توافق آنها در پایان دادن این اختلافات را سازش نامیده است . قانون اصول محاکمات حقوقی (مصوب 1329 هجری قمری) در ماده 38 مقرر می داشت که :« در صورت اصلاح ، صلح‌نامه کتبی نوشته شده به امضای طرفین یا وکلای آنها می‌رسد و کاری که به مصالحه تمام شده از سرگرفتن آن ‌جایز نیست .»
این قانون به صراحت عنوان صلح را به توافق طرفین نهاده بود؛ امّا در خصوص علّت تغییر واژه « صلح » به «سازش » در قوانین بعدی، گفته شده که :« فرهنگستان ایران که در خرداد ماه 1314 هجری شمسی در تهران تشکیل شد، واژه سازش را در برابر اصطلاح صلح قرار داد . » ( شمس ، 1391 ، ج3 ، ص497 ).
مبحث دوم: پیشینه دینی سازش
در منابع فقهی به نهاد سازش و اصلاح میان طرفین اختلاف، اهمیّت و ارزش ویژه ای داده شده؛ به گونه ای که با مدّاقه در این منابع می توان به این واقعیت دست یافت که، اوّلین و بهترین روش حل اختلاف، سازش و مصالحه بین طرفین است .
در خصوص تشویق مردم به صلح و سازش آیات متعددی در قرآن کریم وجود دارد و همچنین روایات زیادی از معصومین علیهم السّلام نقل شده است که در دو گفتار به شرح آن خواهیم پرداخت .
گفتار اول: پیشینه سازش در آیات
خداوند متعال در قرآن کریم طی آیات متعددی مردم را به صلح، آشتی و پایان دادن به اختلافات رهنمود کرده اند؛ از یک دیدگاه می توان این آیات را به دو دسته تقسیم بندی کرد : آیاتی که طرفین اختلاف را به صلح دعوت می کند و آیاتی که سایر مردم را به تلاش جهت رفع تنازع بین دو طرف سفارش کرده است .
بند اول : آیاتی که طرفین اختلاف را به صلح و سازش دعوت می کنند
الف) وَإن إمراَهُ خافت من بَعلها نُشوزاً أوَ إعرَضاً فلا جُناح َ علیهما أن یُصلحَا بَینهُما صلحاً وَ الصلحُ خَیرُ وَ أُحضرَت الانفس الشحَّ و إن تحسنوا و تتَّقوا فإنَّ الله کان بما تعملونَ خبیراً. (نساء / 128 )
و اگر زنی از طغیان و سرکشی یا اعراض شوهرش، بیم داشته باشد، مانعی ندارد با هم صلح کنند( و زن یا مرد از پاره ای از حقوق به خاطر صلح صرف نظر کنند ) و صلح بهتر است ، اگر چه مردم ( طبق غریزه حب ذات در اینگونه موارد ) بخل می ورزند ، و اگر نیکی کنید و پرهیزگاری پیشه سازید ( و بخاطر صلح ،گذشت نمایید) خداوند به آنچه انجام می دهید آگاه است و پاداشی شایسته به شما خواهد داد .
آیه فوق تجویز صلح در حقوق شخصی را بیان می کند .(هاشمی رفسنجانی و همکاران، 1386،ج4 ،ص80 ). ( والصلح خیر ) این جمله کوتاه و پر معنی گرچه در مورد اختلافات خانوادگی در آیه فوق، ذکر شده ولی بدیهی است یک قانون کلی و عمومی و همگانی را بیان می کند که در همه جا اصل نخستین ، صلح ، صفا ،دوستی و سازش است و نزاع و کشمکش و جدایی بر خلاف طبع سلیم انسان و زندگی آرام بخش او است و لذا جز در موارد ضرورت و استثنائی نباید به آن متوسّل شد.(مکارم شیرازی و همکاران، 1388،ج4،ص151) .
ب) یَسئَلونَکَ عَن ِ الاًنفال ِ قُل ِ الاَنفالُ ِلله وَالرَسول ِ فَاتَّقوا اللهَ و اَصلِحوا ذاتَ بَینَکُم و اَطیعوُا الله وَ رَسوُلَه اِن کُنتُم مُؤمِنین َ ( انفال / 1)
از تو درباره ی انفال (غنائم ) سوال می کنند ، بگو (انفال) مخصوص خدا و پیامبر است ؛ پس ، از ( مخالفت ) خدا ، بپرهیزید ! خصومت هایی را که در میان شماست ، آشتی دهید و خدا و پیامبرش را اطاعت کنید اگر ایمان دارید .
شأن نزول آیه در خصوص اختلافی است که بین اصحاب پیامبر (ص) بر سر غنائم جنگ بدر ایجاد شده بود . (مکارم شیرازی و همکاران، 1388، ج7، ص 104 ).
خداوند همه مردم را به رفع اختلافات و کدورتها و ایجاد صلح و سازش میان خود دعوت می کند .در تفسیر نمونه چنین نوشته شده : اصولاً « اصلاح ذات البین » ایجاد تفاهم و زدودن کدورت ها و دشمنی ها و تبدیل آن به صمیمیّت و دوستی ، یکی از مهم ترین برنامه های اسلامی است . (همان ، صص 105و106 ).
بند دوم : آیاتی که سایر مردم را به ایجاد صلح و سازش بین متخاصمان دعوت می کنند
الف) وَ اِن طائِفان َ مِنَ الموُمِنینَ اقتَتَلوُا فَاَصلِحوُا بَینَهُما … . (حجرات/ 9 ).
و اگر دو طایفه از مومنان با هم به جنگ پرداختند ، میان آن دو آشتی برقرار کنید .
«مسلمانان ،موظف به برقراری صلح و از میان بردن جنگ ها و درگیری های داخلی گروه های مسلمانان اند.» (هاشمی رفسنجانی و همکاران، 1386، ج17 ،ص471 )
همانگونه که مشاهده می شود خداوند ،خواهان حاکمیت جوّ مسالمت و صلح ، میان گروههای امت اسلامی است.
در تفسیر نمونه ذیل این آیه مقرر شده است :
درست است که « اقتَتَلوا » از ماده « قتال » به معنی جنگ است ، ولی در اینجا قرائن گواهی می دهد که هرگونه نزاع و درگیری را شامل می شود ، هرچند به مرحله ی جنگ و نبرد نیز نرسد . بلکه می توان گفت : اگر زمینه درگیری و نزاع فراهم شود – فی المثل مشاجرات لفظی و کشمکش هایی که مقدمه ی نزاع های خونین است واقع گردد – اقدام به اصلاح طبق این آیه لازم است ؛ زیرا این معنی را از آیه فوق از طریق الغاءخصوصیت ، می توان استفاده کرد .(مکارم شیرازی و همکاران ، 1387 ، ج22 ،ص175 )

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید