باسمه تعالي
دانشگاه پیام نور ابرکوه
گروه مدیریت
عنوان تحقيق:
بررسی انگیزه های شغلی کارکنان در محیط بیمارستان آباده
استاد راهنما:
حمید رضا ابراهیمی

نگارش:
یوسف اسدی

زمستان 1390
بررسی انگیزه های شغلی کارکنان در محیط بیمارستان آباده
چكيده :
انسان در همه سازمانها چه صنعتي چه بازرگاني يكي از عوامل مهم در پيشبرد اهداف سازمان تلقي مي شود .در جهت نيل به افزايش كارايي و بهره وري هر چه بيشتر اين عامل بايد عوامل انگيزاننده را در او شناخت و سپس براي ارضاي اين نيازها در جهت افزايش كارائي همت گماشت ضمن اينكه كليه صاحبنظران مديريت انگيزش رافرايندي پيچيده و بنابراين داراي ماهيت چند بعدي دانسته اند از اين رو فهم و كاربرد آن نيازمند وقوف بر دانش مربوط و هنر بكارگيري آن مي باشد .البته براي هر مديري در سازمان آگاهي از مسئله انگيزش كاركنان ؛ كه در واقع پي جويي علت وسبب حركت و رفتارهاي اعضا و افراد سازمان است . ضرورت تام دارد. كنكاش در مسئله انگيزش ؛ پاسخ چراهاي رفتار آدمي است ؛ چرا انسان در سازمان كار ميكند ؟ چرا بعضي افراد فعال و برخي كم كارند ؟ علت علاقه به شغل و بي علاقگي به كار چيست؟ اين سوالات و بسياري ديگر همه با موضوع انگيزش در ارتباط هستند و پاسخ به آنها در انگيزش و انگيزه ها ي كاركنان خلاصه مي شود . از اينرو مديران با احاطه به نحوه انگيزش كاركنان و انگيزه هاي آنان مي توانند در تحقق اهداف سازمان به كمك كاركنان به سهولت گام برداشته و در انجام ساير وظايف خود نيز موفق باشند. از اين رو جلب رضايت كاركنان و علاقه مند كردن بيشتر آنها به شغل مورد تصدي و در نتيجه برآورده شدن اهداف سازماني از اهميت خاصي برخوردار است. اگر علل و يا عدم رضايت آنها نسبت به كارشان مشخص گردد. به منظور بهبود وارتقاء شرايط كار ونيز جلب رضايت بيشترآنها مي توان تلاشهاي اساسي تري مبذول داشت. چرا كه وقتي انسان از شغل خود احساس خشنودي نمايد ناخود آگاه مسئوليت خويش را بادقت بيشتري به انجام رسانده و از آن خوشحال خواهد شد. در این تحقیق ما به دنبال این هستیم تا بدانیم چه عواملی بر انگیزش کارکنان تاثیر دارند.
واژههاي کليدی: انگيزش، رضایت شغلی تبعیض ها در محیط کار حقوق ودستمزد امنیت شغلی شناخت و قدردانی

فهرست مطالب
فصل اول
1-1- مقدمه2
1-2- بیان مسأله2
1-3- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق2
1-4- اهداف تحقیق2
1-5- فرضیه های تحقیق2
1-6- قلمرو تحقیق2
1-7- تعریف واژهها و اصطلاحات2
2-1- مقدمه2
2-2- مفهوم انگیزش2
3-2- بررسي نظريه هاي انگيزش2
2-4- نظریه های انگیزش2
2-5- نخستین نظرات انگیزش2
2-6- مدل سنتی2
2-7- مدل روابط انسانی2
2-8- مدل منابع انسانی2
2-9- نظریه های معاصر انگیزش2
2-10- نظریه‌های محتوایی2
2-11- نظریه های فرایندی2
2-12- نظریه انتظار:2
2-13- نظریه برابری:2
2-14- نظریه اسناد2
2-15- نظریه هدفگذاری:2
2-16- نظریه های تقویت یا شرطی کردن عامل2
2-17- نظريه هاي رضايت شغلي2
2-18- نظرية انتظار2
2-19- الگوي پورتر- لاور2
2-20- نظرية اختلاف2
2-21- تئوري ارزشي ادوين لاك2
2-22- نظرية سلسله مراتب نيازهاي مازلو2
2-23- نظرية Xو Y2
2-24- تئوري انگيزش- بهداشت2
2-25- فنون انگیزش و کاربرد آنها در سازمان2
2-26- جمع بندی2
2-27- تحقیقات انجام گرفته مرتبط با موضوع تحقیق2
3-1- مقدمه2
3-2- فرایند تحقیق2
3-3- فرضیه های تحقیق2
3-4- روش تحقیق2
3-5- جامعۀ آماری2
3-6- ابزار جمع آوری دادهها2
3-7- آزمون های مورد استفاده2
4-1- مقدمه2
4-2- ویژگیهای جمعیت شناختی پاسخدهندگان2
4-3- آماره های استنباطی:2
4-4- آزمون فرضیات:2
5-1- مقدمه2
5-2- مروري مختصر بر هدف، مسئله و چگونگي كار2
5-3- نتايج آزمونها2
5-4- بحث2
5-5- نتیجه گیری2
5-6- پیشنهادات2
فهرست منابع و مآخذ2
پرسشنامه2
مقدمه
نيروي انساني مهمترين ركن يك سازمان است و موفقيت يا عدم موفقيت سازمان، ارتباط تنگاتنگي با عملكرد كاركنان آن دارد . در سالهاي اخير سازمان ها سعي كرده اند از طريق ايجاد انگيزش در نيروي انساني آنها را به مشاركت مفيد و سازنده در طرح هايي كه به وسيله سازمان رو به گسترش است وادارند(عسگريان، 1378). هر قدر کارکنان از انگيزه كاري بالاتري برخوردار باشد به همان ميزان مي تواند در سازمان از كارايي بيشتري برخوردار گردد. يافته هاي پژوهشي بيانگر اين مطلب است كه کارکنانی كه داراي انگيزه بالاتري هستند، مشتریان از رضایت بالاتري برخوردار مي شوند .
ارضاء نيازهاي رواني اجتماعي همچون اعتبار، احساس تعلق، مسئوليت و مشاركت، ارضاء نيازهاي شناختي مانند چالش ها، خلاقيت، وظايف متنوع، … و در نهايت عامل مادي هم در گروه عوامل انگيزشي يا نيروي پيش برنده، در حرفه و شغل قلمداد مي شوند( هاگمن، 1992،ترجمه ي گودرزي1380 ). بر اساس يافته هاي هرزبرگ، اگر مردم از شغل خود ناراضي باشند منظورشان محيط و شرايط كار است كه شامل امنيت شغلي، زندگي شخصي، شرايط كار، حقوق، قوانين سازمان، ماهيت و ميزان سرپرستي و مديريت، روابط متقابل با همكاران و سرپرستان است. اگر عوامل فوق تأمين نشود افراد احساس نارضايتي خواهند كرد (ميركمالي، .(1371 در تعريفي كه از بهداشت رواني ارائه شده است، عواملي همچون سطح بالاي حرمت نفس، رضايت از زندگي و پرتوان بودن، پايين بودن سطح افسردگي كه شامل درماندگي رواني، نااميدي، تنش، عصبانيت، خستگي، خلق افسرده و سرشكستگي است، به عنوان عوامل موثر در بهداشت رواني تعريف شدند كه بي ارتباط با رضايت از شغل نيستند و در حقيقت رابطه ي تنگاتنگ با رضايت و انگيزه شغلي دارند. علاقمندي به شغل و رضايت از آن حالت هيجاني مثبت و لذت بخشي است كه در نتيجه ارزشيابي فرد از كار خود و تجارب كاري به دست مي آيد.
بر اساس اهميت شغل کارمند بیمارستان و عواملي كه بر رضايتمندي آنان و انگيزش آنان مؤثر است و تأثير آن بر کامندان جوان، ضروري است كه عوامل كاهش دهنده انگيزه آنان شناسايي شده و راهكارهاي خروج از اين وضعيت بررسي گردد. این مطالعه با هدف تعیین عوامل موثر بر انگیزش شغلی کارکنان بیمارستان آباده انجام شده است.
بیان مسأله
سازمان هاي بهداشتی و درمانی به علت اهمیت وظیفه اي که در زمینه پیش گیري مراقبت و درمان بر عهده دارند از جایگاه ویژه اي در جامعه برخوردار می باشند و نارضایتی شغلی کارکنان مراکز درمانی موجب پایین آمدن کیفیت خدمات ارایه شده و در نهایت نارضایتی بیماران خواهد شد و توجه به نظرات و خواسته هاي آنان در واقع توجه به بهداشت و سلامت است(جهانی و دیگران، 1389). در این تحقیق ما بنا داریم دیدگاه مدیران بیمارستان را نسبت به انگیزه های شغلی کارکنان خود مورد بررسی قرار دهیم و به بیان این مسئله که چه عواملی باعث انگیزش شغلی کارکنان بیمارستان می شود بپردازیم .بطور کلی برای هر مدیری در هر سازمان آگاهی از مسئله انگیزش کارکنان امری مهم است آنها در واقع پیگیر علت و سبب حرکت و رفتارهای اعضا و افراد سازمان خود هستند و کنکاش در مسئله انگیزش برای آنها امری اساسی است، ما در مجموع در این تحقیق به پاسخ این سوالات می پردازیم ،چراهای رفتار آدمی و اینکه چرا انسان در سازمان (بیمارستان )کار می کند ،چرا برخی افراد فعال و برخی کم کارند؟ علت بی علاقکی به شغل و علاقه آنها چیست؟ و اینکه چه عواملی به طور مسقیم بر انگیزش شغلی کارکنان (بیمارستان)تاثیر گذار است؟ این سوالات و بسیاری دیگر در این تحقیق پاسخ داده خواهند شد.
اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
امروزه اداره امور بیمارستان به نحو اثربخش یکی از چالشهای اساسی سیستم بهداشت و درمان می باشد.در این میان مدیریت منابع انسانی به عنوان زیربنای کلیه روشها، تکنیک ها و مدل های مدیریتی است. بیمارستان به عنوان مرکز ثقل سیستم بهداشتی، درمانی و یک سیستم باز با فرایندهای پیچیده و منابع متنوع کیفی و کمی جهت رسیدن به اهداف اصیل خود نیازمند یک شیوه رهبری اثربخش و استراتژی های مناسب در انگیزش کارکنان می باشد تا آن ها نیز با ارائه خدمات برتر به مردم بتوانند به اهداف بهداشتی نائل گردند. بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی WHO، بیمارستان کشورهای جهان سوم نیمی از هزینه های بخش بهداشت و درمان را به خود اختصاص داده و از طرفی بخش قابل توجهی از نیروی انسانی بهداشتی و درمانی را که در سطوح عالی آموزش دیده اند به خود اختصاص می دهد. این تحقیق در راه رسیدن به راه حل ها و نتایجی می باشد تا باعث بهبود اوضاع مدیران بیمارستانها گردد.
1-4- اهداف تحقیق
اهداف علمی
در این تحقیق می خواهیم با بررسی زمینه های روانی انگیزش کارکنان گامی کوچک در جهت بهبود انگیزه های کارکنان بیمارستانها برای مسئول بودن آنها برداریم.
اهداف کاربردی
از اهداف کاربردی این تحقیق نیاز به بهبود انگیزه های کارکنان بیمارستانهای کشور می باشد .
بهره وران این تحقیق می تواننند بیمارستانها و درمانگاهها و حتی سازمانهای دیگر باشند.
1-5- فرضیه های تحقیق
فرضیه اصلی:
نوع رفتار مدیران بیمارستان در انگیزش شغلی کارکنان اثر گذار است.
فرضیه های فرعی:
رضایت شغلی با انگیزش شغلی کارکنان رابطه مستقیم دارد.
تبعیض ها در محیط کار در انگیزش شغلی کارکنان اثر گذار است.
عامل حقوق ودستمزد در بین عوامل بیرونی و درونی به عنوان مهمترین عامل در ایجاد انگیزش شغلی معرفی شده است.
 -عامل امنیت شغلی به عنوان عامل ثانوی در ایجاد انگیزش شغلی تاثیر گذار است.       
 -اهمیت عامل شناخت و قدردانی از افراد یکی از عوامل مهم  درونی در ایجاد انگیزش شغلی محسوب میشود.
1-6- قلمرو تحقیق
حدود پژوهش حاضر را میتوان در سه محدوده به شرح زیر بیان نمود:
الف) قلمرو مکانی
این پژوهش در میان کارکنان بیمارستان آباده انجام شده است.
ب) قلمرو زماني
قلمرو زمانی این تحقیق مربوط به سال 1390 است.
ج) قلمرو موضوعی
قلمرو موضوعی پژوهش در حوزه انگیزش و رفتار سازمانی میباشد.
1-7- تعریف واژهها و اصطلاحات
انگیزش: حالتي در افراد كه آنان را به انجام رفتار وعمل خاصي متمايل مي سازد.
رضایت شغلی: عبارت است از نوع نگرش فرد نسبت به شغل خویش و به مجموع تمایلات یا احساسات مثبت که افراد نسبت به شغل خود دارند اطلاق می گردد.
امنیت شغلی: یعنی اعتماد و اطمینانی که افراد نسبت به سیس تم کارگزینی محل اشتغال خود از نظر تأمین آینده ، حفظ شغل و موقعیت شغلی و …..احساس می کند .
مدیریت کارآمد: مدیرانی که توانایی تفکر ، تدبیر ، احاطه بر سیستم ، درك روابط کارکنان ونهایتا محاط بر فرایند کل سیستم باشند .
شغل: شغل مجموعه وظایف ، کارها و تکالیفی است که مستخدم به خاطر آن استخدام می شود
2-1- مقدمه

خواندنیهای مقدماتی نخست به منظور آشنایی محقق با تحقیقاتی که پیشتر درباره مضمون تحقیق انجام گرفته است و نیز تعیین موقعیت تحقیق در دست انجام نسبت به آن ها، صورت می گیرد. در وهله دوم، محقق به برکت خواندن هایش خواهد توانست چشم اندازی را که به نظرش برای موضوع تحقیقش مناسب تر است تعیین کند. تهیه چکیدههایی با ساختار صحیح اجازه می دهد که ایده های اصلی متون مشاهده شده را استخراج کرده و آن ها را با یکدیگر مقایسه کرد(رفیع پور،1385: 81). به همین دلیل در این بخش به بررسی پیشینه و ادبیات موضوع پرداخته می شود.
2-2- مفهوم انگیزش
اصطلاح انگیزش نخستین بار از واژه لاتین موو[1] که به معنی حرکت است گرفته شد. انگیزه را چرایی رفتار گویند. به عبارت دیگر هیچ رفتاری را فرد انجام نمی دهد که انگیزه ای یا نیازی محرک آن نباشد. انگیزش انسان اعم از خودآگاه یا ناخودآگاه، ناشی از نیازهای اوست. بنابراین در تعریف انگیزه می توان گفت: انگیزه یا نیاز عبارت است از حالتی درونی و کمبود یا محرومیتی که انسان را به انجام یک سری فعالیت وا می دارد (سید جوادین ، 1386، ص 455). تعریف دیگر انگیزه به این شکل می باشد که «میل به کوشش فراوان در جهت تامین هدفهای سازمان به گونه ای که این تلاش در جهت ارضای برخی از نیازهای فردي سوق داده شود» (استیفن پی رابینز، 1377، ص 326).
یکی از وظایف اولیه مدیر فراهم نمودن موجبات انگیزش کارکنان در سطح بالایی از عملکرد می باشد. یعنی مدیر باید اطمینان پیدا کند که افراد کار می کنند، بطور منظم سرکار حاضر می شوند و سهم مثبتی از رسالت سازمان دارند. عملکرد شغلی به توانایی، محیط و همچنین انگیزش مرتبط است (محمدزاده و مهر وژان، 1375 ، ص 120).
انگیزش یک فرایند زنجیره‌ای است که با احساس نیاز یا احساس کمبود و محرومیت شروع می شود، سپس خواست را به دنبال می آورد و موجب تنش و کنش بسوی هدفی می شود که محصول آن، رفتار نيل به هدف است. توالی این فرایند ممکن است منجر به
ارضای نیاز شود. بنابراین انگیزه ها موجب تشویق و تحریک فرد به انجام یک کار یا رفتار می شود در حالی که انگیزش یک خواست کلی را منعکس می نماید. در تمام تحقیقات انگیزش هنوز جایگاه تنبيه و تشویق به عنوان انگیزه های بسیارقوی مطرح می باشد و در این رابطه پول به عنوان ابزاری برای اعطای پاداش مطرح بوده، اما تنها عامل انگیزشي نیست (سید جوادین، 1386، ص 456).
3-2- بررسي نظريه هاي انگيزش
انگيزش از موضوعات و مفاهيم اساسي در مديريت سرمايه اي انساني بوده و آثار و نوشته هاي بسياري در خصوص انگيزش از سوي دانشمندان مختلف مطرح شده كه در آنها هم از نظر تئوريك و هم از نظر تجربي، فنون انگيزشي مورد استفاده توسط مديران براي بهبود عملكرد افراد مورد بحث و بررسي گرفته است. نظريه پردازان كليد موفقيت سازماني را مديريت موثر نيروي انساني مي دانند و با وجود حركت سريع سازمانها به سوي فن آوري، نقش انسان به عنوان عامل حياتي و استراتژيك سازمان بيش از بيش مورد توجه قرار گرفته است. از اينرو جلب رضايت كاركنان و علاقمند كردن بيشتر آنها به شغل مورد تصدي و در نتيجه برآورده شدن اهداف سازماني از اهميت خاصي برخوردار است.
يكي از وظايف مهم مديران در سازمان‌‌ها، شناسايي استعدادهاي بالقوه كاركنان و فراهم نمودن زمينه‌هاي رشد و شكوفايي آنان است كه زمينه ارتقاي بهره‌وري را فراهم مي‌كند. امروزه نمي‌توان بدون توجه به ميزان بهره‌وري در توليد و بدون آگاهي از عوامل موثر بر افزايش آن، به سوي توسعه پایدار گام برداشت.
از آنجا كه انسان در توسعه نقش كليدي دارد و تحقق توسعه به دست انسان صورت مي‌پذيرد، برطرف كردن نيازهاي روحي و رواني افراد از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. بنابراين يكي از وظايف مهم مدير، انگيزش افراد است،انسان‌هايي با نيازهاي متعدد براي نيل به هدف‌هاي سازماني. در يك طبقه‌بندي كلي انگيزه‌ها در سه گروه (فيزيكي، اجتماعي و رواني) قرار مي‌گيرد. به بخشی از نيازهاي انسان در محيط كار مانند تسهيلات رفاهي محيط كار (محل مناسب كار، هوا، نور و…) انگيزه‌هاي فيزيكي اطلاق مي‌شود. به دسته اي از نيازهاي افراد كه به رفتار ديگران به ويژه مديريت سازمان ارتباط پيدا مي‌كند و بيشتر نيازهاي اجتماعي را برطرف می سازد، انگیزه های اجتماعی می گویند و آن گروه ازنیازهایی که رضایت روحی افراد را در پی دارد، جزء انگيزه‌هاي رواني محسوب مي‌شود.
روش تحقيق در اين مقاله، توصيفي و جمع‌آوري اطلاعات به صورت كتابخانه‌اي بوده است و بديهي است به دليل گستردگي و پيچيده‌گي موضوع، امكان ورود به عمق و تحليل جامع همه نظريه‌ها و ارزيابي آنان وجود نداشت.
2-4- نظریه های انگیزش
2-5- نخستین نظرات انگیزش
تحویل اندیشه مدیریت در زمینه انگیزش کارکنان، سه مرحله نسبتا متمایز را پشت سر گذاشته است. در نخستین نظرات انگیزش به ارایه الگوی منحصر به فردی از انگیزش پرداخته شده که آنرا درباره هر کارگر و کارمند و در هر موقعیتی قابل صدق می دانند. این دیدگاه ها عبارتند از مدل سنتی، مدل روابط انسانی و مدل منابع انسانی.
2-6- مدل سنتی
مدل سنتی انگیزش با نام فردریک تیلور و مکتب مدیریت علمی همراه است. تیلور هنر مدیریت را به عنوان ابزار شکل دهنده رابطه مدیران و کارگران مورد ملاحظه قرار داد و عامل انگیزش را صرفا” براساس مهارت بیشتر و تولید کارایی بیشتر دانسته و تشویق و تنبیه را مورد تاکید قرار می دهد. تیلور پاداش مادی تنها محرک برای تولید کارایی می دانست. اين مكتب معتقد بود يكي از جنبه‌هاي مهم کار مدیر این است که اطمینان حاصل کند انجام وظایف تکراری و ملال آور با بیشترین بازدهی همراه است. مدیران تعیین می کردند که چگونه باید کار انجام شود و سیستم دستمزد تشویقی را به کار می بردند تا کارکنان برانگیخته شوند (ایران نژاد پاریزی و ساسان گهر، 1373، ص 380). این مدل مبتنی بر انگیزش مادی بوده و در آن پرداخت حقوق و دستمزد به ازای تولید بیشتر افزایش می یافت. طبق این نظریه مدیران معتقد بودند کارگران دارای سستی و تنبلی ذاتی بوده و تنها به وسیله عوامل اقتصادی می توان آنها را به تولید بیشتر تحریک کرد. از این رو مدل انسانی اقتصادی از این نظریه حاصل می شود (استونر و وانکلز، 1986، ص 419 – 418).
2-7- مدل روابط انسانی
روابط انسانی حاصل مطالعات هاثورن بود. طبق این نظریه انسانها بجز پول با عوامل دیگری نیز برانگیخته می شوند. کارهای تکراری و کسالت آور موجب کاهش انگیزه کارکنان می شود اما رفتار اجتماعی موجب افزایش انگیزه و کارایی کارکنان می شود. افراد به عنوان موجودات اجتماعی در پاسخ به محیط کار برانگیخته می شوند. طبق این نظریه وجود انگیزه لازم مانند رضایت شغلی، موجب بالا رفتن عملکرد کارکنان می شود. مدل انسان اجتماعی از این نظریه حاصل می شود.
2-8- مدل منابع انسانی
از دهه 1960 به بعد مسلم شد که نظریه های کلاسیک و روابط انسانی، تاثیر روابط اجتماعی و ساختار رسمی را نادیده گرفته و مفروضات مدل روابط انسانی تصویر ناقصی از رفتار انسانی را در محل کار ارایه می داد. مدلهای معاصر انگیزشی بر این فرض هستند که عوامل زیادی قادر به تاثیر گذاری در رفتار انسان می باشد. این عوامل شامل اهمیت نظام پاداش، تاثیرات اجتماعی، ماهیت شغل، الگوی رهبری، نیاز و ارزشهای کارکنان و ادراک خود از محیط کار است (محمد زاده و مهر وژان، 1375، ص 126 – 125). پژوهشگران این بخش ضمن استفاده از دو مدل قبلی از نظر ساده تلقی کردن مساله انگیزش و نگاه تک بعدی به آن، به دو مجموعه مفروضات بدبینانه و خوش بینانه از انگیزش پرداختند. در نظرات معروف این مدل مفروضات Y و X و دیدگاه مازلو است.
1-کار برای اکثر انسانها خوشایند نیست.
2- آنچه انجام می دهند از آنچه دریافت می دارند کم اهمیت تر است.
3- تعداد معدودی می خواهند یا می توانند کاری انجام دهند که مستلزم خلاقیت،خود -هدایت يا خود-کنترلی است.
1- انسانها می خواهند مفید و مهم جلوه کنند.
2- انسانها احساس تعلق خاطر می‌کنند و می خواهند به عنوان فر انسانها شناخته شوند.
3- امتیاز در انگیزش انسانها برای کار از پول مهمتر هستند.
خط مشی ها
1- مدیر باید از نزدیک بر کارکنان نظارت کند.
2- او باید کار را به اجزای ساده و تکراری که به سهولت قابل یادگرفتن باشد تقسیم کند.
3- او باید روش انجام کار را بطور مشخص معین کند و اجرای آن را قاطعانه بخواهد.
انتظارات
1-انسانها اگر دستمزد مناسب دریافت دارند کار را تحمل می کنند.
2-اگر وظایف به حد کافی ساده باشد و افراد دقیقا کنترل شوند آنها در سطح استاندارد تولید می کنند.
2-9- نظریه های معاصر انگیزش
در سال 1970، ج .پ کمپل و همکارانش تئوریهای انگیزش را در دو چارچوب کلی تقسیم کردند:
2-10- نظریه‌های محتوایی
نظریه‌های محتوایی از توصیف «هست» و «نیازها» صحبت می کنند و نظریه پردازان محتوایی درصدد شناخت و مشخص کردن عواملی هستند که موجب انگیزش انسان برای کار می شود. به عبارت دیگر تئوریهای محتوایی بیشتر به مسائل درونی انسان و عوامل انگیزش توجه دارند و در جستجوی چیزهایی هستند که رفتارفرد را برای انجام کار فعال می سازد(نایلی، 1373، ص 25).
نظریه سلسه مراتب نیازها: ابراهام مازلو مدل خود را درباره انگیزش انسانی، بر مبنای تجربه کلنیکی خود در سال 1943 ارایه داد. وی احتیاجات بشری را به پنج طبقه تقسیم نموده و آن را سلسله مراتب نیازها می نامد که عبارتند از:
1. نیازهای فیزیولوژیک – ارضای سائقه های تشنگی، گرسنگی و جنسی
2. نیازهای ایمنی – رهایی از ترس آسیب های برونی، تغییرات شدید برونی
3. نیازهای مربوط به تعلق – میل به داشتن روابط عاطفی و مراقبتی یعنی دریافت محبت و حمایت شخصی از ناحیه دیگران
4. نیاز به قدرت و منزلت – احترام و ارج گذاری مثبت از جانب همسالان و وابستگان
5. خودیابی یا شکوفایی – فرصت برای ارضای توان بنیادین فرد تا حد نزدیک تر شدن به خود طبیعی (میچل، ص 234 – 233).
پيروان مکتب کلاسیک معتقدند اگر احتیاجات جسمانی زیر دستان برآورده شود آنان حداکثر تلاش خود را برای کسب هدف های سازمان بکار خواهند برد. اینگونه مدیران معمولا از خود سوال می کنند که چرا کارایی سازمان اضافه نمی شود؟ در حالی که ما پول خوبی می پردازیم و موقعیت کار عالی است. در حقیقت پولی که به کارمندان پرداخت می شود تا احتیاجات جسمانی خود را از قبیل خوراک، پوشاک و مسکن تامین کنند وقتی به مصرف می رسد که آنها در خارج از محیط سازمان خود هستند و معمولا هیچکس پول را در موقع کار خرج نمی کند. بنابراین پول به تنهایی نمی تواند انگیزه ای در کارمندان سازمان ایجاد کند. آنچه باعث انگیزه می شود برآوردن نیازهایی است که در سلسله مراتب نیازها در مرتبه بالاتری قرار دارد یعنی احتیاجاتی از قبیل امنیت، تامین اجتماعی، تعلق، احترام و مانند آن به ندرت کاملا” ارضا می شوند بخصوص برای افرادی که در رده های پایین سازمان قرار دارند و به فوق العاده یا پاداش متکی هستند.
ارضای نیاز قدر و منزلت، احساساتی مانند اتکای به نفس، ارزش داشتن، صلاحيت و قابلیت داشتن و مانند آن در فرد به وجود می آورد حال آنکه عدم ارضای این نیازها باعث می شود که شخص احساس خود کم بینی، ضعف و بی پناهی کند و احتمالا ناراحتی های عصبی در شخص ایجاد شود (سید جوادین، 1386، ص 460 – 459).
نظریه نیازهای بالفعل مورای: یکی دیگر از ساختارهای جالب نیازها، نظریه نیازهای بالفعل مورای است. مفروضات اين نظريه توسط مورای شناسایی شد و اتکینسون عقاید مورای را به شکلی محکم و کاربردی تبدیل کرد. همانند سلسله مراتب نیازهای مازلو، نظریه نیازها بر این فرض استوار است که مردم نیازهایی دارند که رفتار آنها را بر می انگیزاند. مکانیزم هایی که نیازها را فعال می سازند تا حدودی در این مدل پیچیده تر هستند. به عقیده مورای چند طبقه نیاز برای اکثر افراد مهم می باشد و تعدادی از این نیازها ممکن است به درجات مختلف و همزمان فعال باشند. به عبارت دیگر نیازهای مضاعف، رفتار همزمان را برانگیخته می سازند و ترتیب از پیش تعیین شده الزامی نیست (محمدزاده و مهروژان، 1375، ص 134). برخی از نیازهایی که مورای مهم تلقی می کند در جدول زیر ذکر شده است:
نیازهاویژگیهاکسب موفقیت
فرد مشتاق انجام کارهای مشکل است. استاندارهای بالایی را انتخاب می کند و خواهان تلاش در جهت اهداف چالشی و کوشش در جهت نیل به برتری و فضیلت است.تعلق
از همنشینی با دیگران لذت می برد. کوشش می کند دوستی دیگران را کسب و معاشرت با مردم را حفظ کند.تهاجم
از دعوا و مشاجره لذت می برد اما بسرعت دل آزرده می شود. گاهی برای پیشرفت کار خودش، دیگران را می آزارد. ممکن است از کسانی که احساس می کند به او لطمه زده اند انتقام بگیرد.استقلال
سعی می کند از هر نوع قید و بند و محدودیت اجتناب کند. از وابسته نبودن، آزادی، تعلق نداشتن به اشخاص، اماکن و الزامات احساس خشنودی می کند.خودنمایی
می خواهد مرکز توجه باشد. از داشتن مستمع لذت می برد. در فعالیتهایی وارد می شود که باعث جلب توجه دیگران شود.هیجان
علاقه دارد بدون مشورت و سنجش عمل کند، با میل و رغبت نسبت به احساسات و آرزوهای خود اجازه بروز می دهد. آزادانه محبت می کند، ممکن است احساساتش دچار هیجان شود.پرستاری
ابراز همدردی می کند، دلداری می دهد و تا جایی که ممکن است به دیگران کمک می کند. به مراقبت از کودکان، ناتوانها، و بیماران علاقه نشان می دهد.نظم
علاقه مند است که وسایل شخصی و محیط اطراف، مرتب و سازمان یافته باشد. از شلوغی، سردرگمی و فقدان سازمانها در کارها بیزار است.قدرت
کوشش می کند محیط اطراف را به حیطه اقتدار خود درآورد و بر دیگران نفوذ گذارد و یا آنها را هدایت کند. نظرات خود را با تاکید و اجبار بیان می کند.از ایفای نقش رهبر لذت برده و ممکن است رهبری را با طیب خاطر بپذیرد.
نظریه انگیزش و بهداشت روانی: این نظریه توسط یک روانشناس بنام فردریک هرتزبرگ ارایه شد. هدف هرتزبرگ شناخت عوامل محیطی و انگیزشی بود. کار او تاثیر شگرف بر مدیریت منابع انسانی داشت. مفاهیمی چون غنی ساختن شغلی، توسعه فردی و رضایت شغلی، از طریق این دیدگاه و مبنی بر اینکه انگیزه از دل افراد بیرون می آید، نه از دل سیاست های اعمال شده توسط سازمان، تکامل یافتند. این امر همچنین بر روش پرداخت حقوق و مشوق های سازمانی نیز تاثیر گذاشته است. هرتز برگ معتقد است که باید آن انگیزه را انتخاب کرد که بیشترین اهمیت را برای افراد دارد. بسیاری از سازمانها بر این باور هستند که پول تنها انگیزه برای کارکنان است اما کار هرتزبرگ، نمایانگر رویکردی جامع تر است (هرتزبرگ، برناردمانس و بارباراسنایدرمن، 1959).
هرتز برگ به دنبال این پرسش که «مردم از کار و شغل خود چه می خواهند؟»
از مردم می خواست که به صورت مفصل درباره اوضاع یا شرایطی صحبت کنند که می توانست در رابطه با شغلشان بسیار خوب یا بسیار بد باشد. او این پاسخها را طبقه بندی کرد. هرتزبرگ این پاسخها را طبقه بندی کرد و چنین نتیجه گرفت که پاسخهایی که متضمن احساس خوب افراد درباره کارشان است با پاسخهایی که احساس بد افراد را نسبت به کارشان نشان می دهد بسیار
متفاوت است. برخی از این ویژگیها رابطه پایدار با رضایت شغلی دارند و بقیه عوامل با نارضایتی شغلی ارتباط دارند. عوامل ذاتی مانند پیشرفت، شناخت یا داشتن شهرت، ماهیت کار، مسئولیت، ترقی و رشد با رضایت شغلی ارتباط دارند.
در نظریه انگیزش و بهداشت روانی، طبیعت انسان از لحاظ کیفیت ارضای نیازهای خود دارای خصوصیتی دوگانه است. یک خصلت آدمی چنان است که در اثر فقدان عوامل و شرایط لازم احساس عدم رضایت می کند و چون شرایط و عوامل فراهم شود، احساس عدم رضایت کاهش یافته به تدریج به بی تفاوتی می انجامد. اکثر عوامل فیزیولوژیک دارای این نوع تاثیر می باشند و این دسته عوامل را می توان عوامل بهداشتی یا حافظ وضع موجود نامید. خصلت دیگر آدمی وجود نیازهایی که در یک سو برای او رضایت و کامیابی فراهم می آورد و سوی دیگر آن، فقدان رضایت یا بی تفاوتی است. به کمک ارضای این نیازها می توان شاغل را راضی کرد. این نیازها که به وسیله عوامل شغلی و درونی – و نه محیطی – ارضا می شوند عبارتند از کسب موفقیت، تحسین به خاطر انجام کار، مسئولیت بیشتر و رشد در کار. این رضایتها اگر با محتویات شغلی به نحو مطلبی ترکیب شوند، پایدار خواهند بود. با توجه به این عوامل دوگانه، مدیر می تواند عوامل ناراضی کننده را محدود و عوامل راضی کننده را توسعه دهد (سید جوادین ،1386، ص 461 – 460).
نظریه دو ساحتی انسان، نظریه X و Y : مک گریگور برداشتها، طرز تلقی و نگرش مدیران را در زمینه ماهیت و انگیزش انسانها به دو گروه تقسیم می‌کند و به منظور آنکه هیچگونه پیشداوری در مورد آنها صورت نگیرد، آنها را حروف X و Y مشخص کرده است.
مفروضات نظریه Xمفروضات نظریه Y1- بیشتر آدمهانظم ذاتی تنبل و از کار بیزارند
1- در شرایط مطلوب کار می تواند مانند بازی طبیعی باشد2- اکثر آدمها از قبول مسئولیت فراری هستند2- در شرایط خاص آدمی نه تنها مسئولیت را می آموزد، بلکه آن را با اشتیاق جستجو می کند3- آدمها باید از طریق مشوقهای مادی و یا محرومیتهای اقتصادی و فیزیکی به فعالیت وادار شوند
4- اگر آدمی به هدف فعالیت خود مومن و معتقد باشد، می تواند خودش را بهتراز دیگران کنترل نماید و احساس درونی بهترین پاداش و رضایت است5- علاقه، موهبتی کمیاب است که فقط مدیران و رهبران از آن برخوردارند
6- نارسایی و شکست تلاشهای سازمانی معلول سهل انگاری برای از بین بردن جهل و پرورش استعدادهای نهفته است7- شکست سازمانی، ناشی از تنبلی و محدودیت های افراد است.8- ظرفیت خلاقیت عمومی در حل مسائل سازمانی تابع قانون توزیع نرمال است. و بدین ترتیب مدیران و سبکهای مدیریتی که بر مبنای نظریه دو ساحتی انسان به هدایت افراد سازمان می‌پردازند اعتقاد به انجام مواردی خاص برای هر یک از مفروضات دارند که در جدول زیر مشاهده می شود (سید جوادین ،1386، ص 171و170).
سبک مدیریتی برمبنای پیش فرض Xسبک مدیریتی برمبنای پیش فرض Yتمرکز خود کفایی و عدم تمرکز در اجرای سازمان کنترل منابع بجای ارزیابی نتایج نتیجه گرایی و ایفای نقش پشتیبان و مکملاستفاده از کنترل ها و مشوق های خارجی استفاده از مکانیزم کنترل درونیانتظار حصول نتایج کوتاه مدت (تاکنیکی) انتظار حصول نتایج بلند مدتقبول امکان وجود وحدت یا حداقل وابستگی متقابلقبول وجود تضاد خطری منابع و کوشش برای توسعه ظرفیت مولد صرفا استفاده از امکانات و قدرت موجود دیگر مداری با توجه به انگیزه های درونی
نظریه نیازهای سه گانه ملک کللند :دیوید ملک کللند در سالهای اولیه دهه 1950 تحقیقاتی پیرامون انگیزه آغاز نمود. وی سه عامل انگیزش را در مورد نیازها پیشنهاد نمود که عبارتند از:
1. نیاز به کسب موفقیت: یعنی تلاش برای کسب هدف با توجه به برنامه ها و استاندارهایی که موفقیت را تضمین می نماید.
2. نیاز به کسب قدرت: یعنی کسب توانایی برای اعمال نفوذ بر دیگران و کنترل آنها.
3. نیاز به کسب روابط: یعنی تمایل به کسب دوستی، حمایت دیگران و ایجاد روابط صمیمی با آنها.
نظریه نیازهای زیستی، تعلق و رشد: در پاسخ به انتقادات وارده به نظریه مازلو، شخصی بنام کلایتون آلدرفر نظریه ای را معرفی کرد که شباهت زیادی با نظریه سلسله مراتب نیازها دارد، با این تفاوت که برای بروز نیازها به سلسله مراتب قائل نبوده و آنها را در یک پیوستار مورد بررسی و کار کرد قرار می دهد. در این نظریه نیازهای زیستی همان نیازهای جسمانی و ایمنی در نظریه سلسله مراتب نیازهاست، نیاز تعلق به نیازهایی مانند محبت، کرامت و احترام توجه دارد و نیاز به رشد در واقع به همان نیاز به کمال و تعالی در آدمی اشاره دارد (سید جوادین، 1386، ص 166).
2-11- نظریه های فرایندی
این نظریه‌ها بیشتر شناختی هستند و به چرایی ها پاسخ می دهند. عوامل موثر در انگیزش چندان مورد توجه نظریه های فرایندی قرار نمی گیرد. این نظریه ها، فرایندهای رفتاری موجود زنده را مورد نظر قرار می دهند. به عبارت دیگر چگونگی آغاز و تداوم رفتار بررسی شده و دلیل توقف آن تبیین می شود. همه الگوهای فرایندی سعی دارند متغیرهای عمده ای را که در انتخاب سطح فعالیت برای انجام کار موثر هستند، مشخص نمایند. معمولا متغیرهایی مانند نیازها، انتظارها، پاداشها و تقویت کننده ها مورد توجه قرار می گیرند. علاوه بر این، الگوهای فرایندی درصد یافتن کنش متقابل این متغيرها با متغیرهای وابسته ای چون خشنودی شغلی کارکنان می باشند (نایلی ، 1373، ص 25).
2-12- نظریه انتظار:
نظریه انتظار یک مدل انگیزش پیچیده است و به تشخیص چگونگی انتخاب راه انجام کار بوسیله افراد مربوط می شود. این نظریه علت این که چرا مردم یک رفتار را بر رفتار دیگری ترجیح می دهند و انتخاب می کنند، شرح می دهد و انگیزه رفتار را با موارد زیر معین می کند:
1. ادراک فرد یا انتظار وی از نتایج یا پاداشهایی که احتمالا از یک رفتار معین حاصل می شود.
2. جذابیت آن پاداش در ارضای نیازهای او.
و به این ترتیب انگیزش تحت تاثیر دو عامل است: نتایج مورد انتظار x جذابیت نتایج = انگیزش. بنابراین انگیزه انجام کار هم به نتایج مورد انتظار و هم به جذابیت آن وابسته است . (سید جوادین، 1386، ص 175).
تئوری انتظار و عدالت: عملکردتابعی است از انگيزش و توانايي: توانايي (A) × ميزان تلاش (E) = عملكرد (P). همچنین رضایت تابعی از نتایج کسب شده بوده و قصور فرد از عدالت و انصاف منظور شده در گرو تحقیق این نتایج است. پاداش ها بر دو نوع است:
1. پاداش های درونی (باطنی) مانند آزمودنی بودن کار، ارضای نیاز شهرت با انجام کار و غیره
2. پاداش های خارجی (عارضی) مانند پول، مقام و موقعیت و نظایر این.
معیار عدالت و پاداش هم چیزی است که شخص با در نظر گرفتن آنچه که دیگران برای انجام همان نوع کار دریافت می دارند، احساس می کند باید دریافت دارد.
این نظریه مدیران اجرایی را بدین معنی هدایت می کند که اهداف زیردستان مشکل عمده ای نیست و به توانایی و مهارت های آنان مربوط می شود و سیستم پاداش باید با نیازهای غالب آنان مرتبط شود (پور ترولاولر، 1968، 16 – 15).
2-13- نظریه برابری:
نظریه برابری یکی از نظریات شناختی است که رفتار را در سازمانهای کاری توضیح می دهد. این نظریه اولین بار توسط آدامز و وایک مطرح شد و مبتنی بر این پیش فرض ساده است که مردم می خواهند منصفانه با آنها رفتار شود. فرض کلی نظریه این است که فرد ارزش نسبی بین ستاده و داده خود را با ارزش نسبی بین ستاده و داده شخص یا اشخاصی
که از نقطه نظر وی قابل مقایسه هستند محاسبه کرده و این نسبت ها را با هم مقایسه می کند. برابری در صورتی وجود خواهد داشت که نسبت ستاده به داده شخص با نسبت ستاره به داده شخص یا اشخاص دیگر برابر باشد (نایلی، 1373، صفحه های 86 – 85).
2-14- نظریه اسناد
طبق این نظریه رفتار انسانها یا برخواسته از ویژگیهای شخصیتی افراد است یا به وضعیتی که در آن قرار داشته اند مربوط می شود.بنابراین، نظریه اسناد مسئولیت و فرایندهای شناختی که انسانها برمبنای آن دلایل رفتار خود و دیگران را تعبیر و تفسیر می کنند، مورد تحلیل قرار می دهد. نظریه اسناد در صدد تبیین این نکته است که چگونه آدمی تلاش می ورزد تا بروز رفتارهای مشهود فردی را براساس عوامل درونی یا بیرونی برای خود و دیگران بازشناساند (بارون و گرین برگ، 1990، 122).
2-15- نظریه هدفگذاری:
طبق نظریه هدفگذاری، اگر برای هر شخصی هدفی تعیین شود، افراد جهت نیل به اهداف تعیین شده برانگیخته می شوند. در واقع افراد هدفمند، بیشتر و دقیق تر از اهداف بی هدف تلاش می کنند. همچنین، افراد با اهداف رقابتی و مبارزه طلبانه، نسبت به افرادی که دارای اهداف ساده و سهل هستند، بیشتر تلاش و فعالیت می کنند. صاحبنظران معتقدندگرچه تعیین هدف،بازدهی افراد را افزایش می دهد اما در رابطه با پدیده هایی مانند غیبت، جابجایی یا رضایت شغلی طرح قابل تحلیلی ارایه نمی دهد (سید جوادین ، 1386، صفحه 178).

2-16- نظریه های تقویت یا شرطی کردن عامل
نظریه های مذکور در دو بخش قبلی بطور عمده شناختی بوده و بر احساسات،حالات، تصورات و انتظارات تمرکز دارند اما نظریه های تقویتی بر روابط بین نیازهای درونی فرد و نتایج و پاسخ مملوس تمرکز دارند مانند تقویت مثبت، منفی، تنبیه و خاموش سازی (سید جوادین ، 1386، ص 458).
تقویت مثبت: پاداشی است که در رابطه با رفتار مطلوب داده می شود. هدف از این روش تایید رفتار مطلوب فرد و افزایش امتیازها برای تکرار آن نوع رفتار می باشد.
تقویت منفی یا پرهیز: تلاش فرد برای کسب نتایج مطلوب با حذف رفتارهای نامطلوب از نظر دیگران است. یعنی برای اینکه فرد از ابتلا به نتیجه نامطلوب پرهیز کند، رفتار مورد نظر دیگران را انجام می دهد، مثل فردی که برای جلوگیری از انتقاد مافوق رفتار مطلوب نظر وی را انجام می دهد، از انتقاد او در امان باشد.
تنبیه: نتایج ناخوشایند برای رفتارهای نامطلوب و غیر دلخواه است،مانند تاخیر کاری که با نتیجه توبیخ، تعلیق و غیره است. در این روش متاسفانه رفتار صحیح به فرد آموزش داده نمی شود.
خاموش سازی یا چشم پوشی: خاموش سازی و چشم پوشی به منظور از بین بردن تمامی تقویتها متعاقب یک رفتار غیر مطلوب و نامناسب می باشد، همانند روش تنبیه. منظوراز این روش جلوگیری از تکرارو تقلیل رفتار نامطلوب است. نادیده گرفتن افراد ضعیف، این مفهوم را به فرد منتقل می کند که باید در اصلاح و تقویت رفتار تلاش کند.
برای اعمال روشهای نظریه تقویت رفتار، باید تحلیل موقعیت براساس قانون اثرگذاری که منتهی به نتایج مطلوب می شود، جستجو کرد که در جدول زیر این مفهوم را نشان می دهد.
نوع تقویتروش1- تقویت مداومدر پی وقوع رفتار مطلوب تقویت انجام می شود2- تقویت با فواصل زمانی ثابت
در پی وقوع رفتار مطلوب براساس برنامه زمانی ثابت و مشخصی تقویت انجام می شود3- تقویت با فواصل زمانی متغییررفتار مطلوب در فواصل زمانی غیر مشخص تقویت می شود4- تقویت با نسبت ثابترفتار مطلوب براساس تکرار مشخص و ثابت تقویت می شود5- تقویت با نسبت متغیررفتار مطلوب براساس نسبت های تکرار متفاوت تقویت می شود
بکارگیری نظریات انگیزش
حال این پرسش مطرح است که با وجود نظریات انگیزش متفاوت چگونه می توان در عمل به درک مناسب تری دست یافت. صاحبنظران براین باورند که نگرش نظام گرا و ترکیبی موجب اثر بخشی کاربردی نظریات انگیزشی خواهد شد، یعنی برای بررسی ترکیبی و نظام گرا باید تمام عوامل موثر بر انگیزش کارگر یا کارمند مورد بررسی قرار گیرد. مدیران براساس این نوع بررسی ها قادر خواهد بود یکی از نظریات محتوایی، فرایندی یا تقویت را به کار گیرند. جدول 6 کاربرد نظریات انگیزش را با توجه به عوامل موثر نشان می دهد (سید جوادین ، 1386، ص 473).
جدول 6 کاربرد نظریات انگیزش با توجه به عوامل موثر
متغيرويژگي‌ها نظريات فردی
فردی1- علایق
2-نگرش نسبت به خود، به کار و جنبه های مختلف شغل
3-نیازها مانند تامین، تعلق و موفقیت
سلسله مراتب نیازها- نیازهای آلدرفر- مفروضات Xو Y- نظریه انگیزاننده و نگهدارنده- نیازهای سه گانه مک کللند شغلیشغلی1- پاداش درونی
2- حدود استقلال
3-میزان اخذ بازخور از عملکرد مستقیم
4- حدود تنوع کار- نظریه انگیزاننده و نگهدارنده
– تقویت
– انتظار
-شرایط کار و موقعیت
شرایط کار و موقعیت1- محیط کار
الف- همکاران ب- سرپرستان
2- اقدامات سازمان
الف- نوع پاداش فردی یا گروهی ب- فرهنگ سازمان- نظریه تقویت
– هدفگذاری
– نظریه اسناد
2-17- نظريه هاي رضايت شغلي
2-18- نظرية انتظار
اين نظريه بيان مي كند كه مردم به شغل هاي مختلفي كه در اختيار آنان است مي نگرند (از قبيل آمدن بر سر كار، در برابرنيامدن بر سر كار) و به انتخاب شقي مي پردازند كه به تصور آنان با بيشترين احتمال به پاداش هاي مورد علاقه مي انجامد. در تحليل نظرية انتظار عناصر مهمي وجود دارد : اولاً پيش بيني(انتظار) آنچه كه روي خواهد داد، عامل مؤثر انتخاب است و برآورد ما از آينده اهميت دارد. نكتة دوم اين است كه اين نظريه مشتمل بر دو عامل عمده است : انتظار اينكه بازدهي حاصل خواهد شد و ارزش رضايت بخشي پيش بيني آن بازده چقدر خواهد بود.
نخستين بيان اين شيوه توسط ويكتور وروم
به عمل آمده است. وي دو الگو عرضه كرده است : يكي براي پيش بيني انتخاب هاي معيني از قبيل اينكه فرد چه حرفه اي را برخواهد گزيد يا در شغل خود چقدر تلاش به عمل خواهد.آورد، و ديگري براي پيش بيني نگرش هاي فرد نسبت به شغل خود. تركيب انتظار و ارزش تعيين كنندة اين است كه شخص چه چيز را انتخاب خواهد كرد. پيامدهاي اين نظريه براي اقدام مديريت بر سه گونه اند. اولاً آنچه كه حائز اهميت است، پيش بيني پاداش است. مردم بر اساس آنچه كه به پندارشان به دست خواهند آورد، دست به انتخاب مي زنند تا بر مبناي آنچه كه در گذشته كسب كرده اند. ثانياً پاداش ها بايد به گونه اي تنگاتنگ و آشكار با رفتارهاي مطلوب سازماني ارتباط داشته باشند. ثالثاً از آنجا كه افراد مختلف به پاداش هاي متفاوت ارج مي نهند بايد در انطباق بازده هاي سازماني يا پاداش ها با آرزوهاي خاص افراد، تلاش هايي به عمل آيد. اين فنون بايد درجة برانگيختگي كاركنان را افزايش دهد .
*نظرية انتظار بر مبناي تعبيرات وروم (1964) از علم سازماني پايه گذاري شده است. نظرية وروم بر اين فرض استوار است كه : « … گزينش هايي كه توسط يك شخص از ميان راه كارهاي گوناگون به عمل مي آيد، مربوط به رويدادهاي رواني و روانشناختي است كه همزمان با آن رفتار رخ مي دهد. » به عبارت ديگر اين انتخاب ها با ادراك و شكل گيري عقايد و نظريات مرتبط است .
در اصل در نظرية انتظار چنين استدلال مي شود كه گرايش به نوعي عمل يا اقدام در جهتي مشخص، در گرو انتظاراتي است كه پيامد آن مشخص بوده و نتيجة مزبور مورد علاقة عامل يا فاعل است. اين نظريه شامل سه متغير يا رابطه مي شود. آنها از اين قرارند :
1- رابطه بين تلاش و عملكرد فرد؛درجه يا ميزاني كه پاداش هاي سازماني مي توانند نيازها يا هدف هاي شخصي فرد را تأ مين كنند، و همچنين ميزان جذابيت يا جالب توجه بودن پاداش ها.*
2- رابطه بين عملكرد و پاداش ميزان يا حدود باور فرد، مبني بر اينكه سطح معيني از كار به نتيجه، دستاورد يا پاداش مورد نظر مي انجامد.*
3- رابطه بين پاداش و اهداف شخصي؛ از ديدگاه يا نظر فرد، مقدار كوشش يا تلاشي كه احتمالاً به عملكرد معيني بينجامد
*با وجود اينكه اين نظريه اندكي مبهم و پيچيده است، ولي واقعيت اين است كه تجسم آن چندان مشكل نيست. ميزان توليد مورد نظر فرد در هر زمان مشخص به هدفي خاص و پنداشت يا برداشت او از ارزش نسبي عملكرد (طي مسير خاصي كه به هدف مزبور مي انجامد) بستگي دارد.
2-19- الگوي پورتر- لاور
اين الگو يكي از مهمترين اصلاحات و گسترشهايي است كه دربارة كارهاي وروم داده شده است. این الگوی پیشنهادی پورتر و لاور در سال 1968 ارائه شده است. به طور بسیار فشرده، این نظریه مي گوید: کوششهای کارکنان از سوي دو عامل تعين مي شود : ارزش تعيين شده از سوي فرد دربارة پیامدهايي معین و درجه ای كه شخص باور دارد كه کوششهای وی با آن به دسترسی به این پاداش ها خواهد انجامید.*
پورتر و لاور معتقدند كه در سازمان دو نوع متغیر وجود دارد كه بر سلوک افراد اثر مي گذارد يكي سازمانی است و ديگري افراد. متغیرهای سازمانی موجب تسهیل و ایجاد توازن بین پاداش هاي سازمان و كوشش افراد مي گردد. متغیرهای فردی موجب ارزشیابی افراد از پاداش هاي سازمان مي گردد، در واقع قصد انجام كار را مشخص مي سازد (10). پورتر و لاور همچنین با توجه به عواقب عملکرد، پیشنهاد مي کنند كه با توجه به عواقب عملکرد سازمان ها در سیاست های جاری خود در باب پاداش ها به طور انتقادی ارزیابی مجدد به عمل آورند. اینان تأكيد مي کنند كه مدیریت باید براي ارزیابی اینکه ارتباط ميزان رضایت خاطر با سطوح عملکرد چقدر نزديك است، بیشترین تلاش خود را مبذول دارند (37).
پورتر و لاور معتقدند كار كرد و رضایت از شغل ممکن است به يكديگر ربط داشته یا نداشته باشند كه به شماری از عوامل بستگی دارد. اندازة مطلق پاداش كه در پی انجام دادن كار مي آید تعين كنندة ميزان رضایت و خشنودی نیست، بلکه مقدار و اندازه خواه زیاد یا كم، باید از دید کارمند منصفانه باشد تا او را راضی كند.
نظرية برابري
اين نظريه توسط مك كله لند عنوان گرديد، وي سه دسته نياز را كه براي درك انگيزه ها كاربرد و اهميت دارند را به ترتيب ذيل بيان كرد :
*نياز به كسب موفقيت، نياز به



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید